Inspektor nadzoru inwestorskiego reprezentuje inwestora na budowie przez sprawowanie kontroli zgodności jej realizacji z projektem i pozwoleniem na budowę, przepisami oraz zasadami wiedzy technicznej. Powołanie inspektora nadzoru inwestorskiego jest co do zasady prawem inwestora, a nie jego obowiązkiem.

Określone rodzaje obiektów budowlanych wymagają ustanowienia inspektora nadzoru inwestorskiego. W pozostałych przypadkach, właściwy organ może w decyzji o pozwoleniu na budowę nałożyć na inwestora obowiązek ustanowienia inspektora nadzoru inwestorskiego jeżeli będzie to uzasadnione wysokim stopniem skomplikowania obiektu lub robót budowlanych bądź przewidywanym wpływem na środowisko. Przepisy wykonawcze do Ustawy prawo budowlane określają listę obiektów budowlanych i kryteria techniczne, jakimi powinien kierować się organ podczas nakładania na inwestora obowiązku ustanowienia inspektora nadzoru inwestorskiego.

Głównym zadaniem administracji architektoniczno-budowlanej jest reglamentacja działalności inwestycyjno-budowlanej, co jest związane z przygotowaniem inwestycji, a przede wszystkim konkretyzacją prawa do zabudowy terenu. Sprawowany przez odpowiednie organy nadzór budowlany ma natomiast charakter weryfikacyjny i jest zorientowany przede wszystkim na egzekwowanie przestrzegania przepisów prawa budowlanego na wszystkich etapach procesu budowlanego od wszystkich jego uczestników.

Zobacz: Czym jest decyzja o warunkach zabudowy?

Organami uprawnionymi do nadzoru w administracji architektoniczno-budowlanej są: