Do podstawowych obowiązków wszystkich organów administracji architektoniczno budowlanej należy nadzór i kontrola nad przestrzeganiem przepisów prawa budowlanego, w szczególności w zakresie zgodności zagospodarowania terenu z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego oraz wymaganiami ochrony środowiska, warunków bezpieczeństwa ludzi i mienia w rozwiązywaniu przyjętych w projektach budowlanych, przy wykonywaniu robot budowlanych i utrzymywaniu obiektów budowlanych, zgodności rozwiązań architektoniczno-budowlanych z przepisami technicznymi oraz zasadami wiedzy technicznej, właściwego wykonania samodzielnych funkcji technicznych w budownictwie oraz stosowania wyrobów budowlanych. Ponadto wspomniane organy zajmują się kontrolą posiadania przez osoby wykonujące samodzielnie funkcje techniczne w budownictwie uprawnień do pełnienia tych funkcji.

Zobacz także: Formalności związane z uzyskaniem pozwolenia na budowę

Starosta
Jak już wcześniej wspomniano w zakresie administracji architektoniczno-budowlanej organem I instancji jest starosta, z wyjątkiem miast funkcjonujących na prawach powiatu (np.: Warszawa), gdzie zadania wspomnianego organu zgodnie z prawem administracyjnym będzie pełnił prezydent miasta.

W pierwszej kolejności do kompetencji starosty jako organu administracji architektoniczno-budowlanej będzie należało wydawanie, cofanie czy przenoszenie na inną osobę decyzji o pozwoleniu na budowę oraz przyjmowanie zgłoszeń dotyczących budów (nie objętych obowiązkiem uzyskania pozwolenia na budowę), robót budowlanych, rozbiórek bądź zmian sposobu użytkowania obiektu budowlanego. Omawiany organ uprawniony jest do wydania sprzeciwu w stosunku do dokonanego uprzednio zgłoszenia.